Motywację do nauki i zainteresowanie przedmiotem budzi emocjonalne zaangażowanie uczniów, a nie tylko przekaz informacji. Wiadomo też, że znacznie dłużej pamięta się informacje zdobyte w wyniku własnych poszukiwań niż te z wykładów. Dlatego w pracy z dzieckiem tak przydatne są metody aktywizujące, dzięki którym możemy nie tylko rozbudzić w uczniu zainteresowanie przedmiotem czy sprawdzić jego wiedzę, ale też doskonalić umiejętności przydatne również w codziennym życiu, np. umiejętności wyciągania wniosków, myślenia analitycznego i krytycznego, łączenia zdarzeń i faktów w związki przyczynowo-skutkowe, umiejętności właściwego zachowania się w nowej sytuacji, komunikatywności, dyskutowania, kreatywności.

Propozycje metod i technik aktywizujących:

DRAMA

Jedna z najbardziej popularnych metod, wykorzystuje naturalną skłonność dziecka do naśladownictwa, polega na improwizacji angażującej ruch i gest, mowę, myśli i emocje. Drama uczy może najważniejszej sprawy w edukacji dorastającego człowieka: samowiedzy, rozumienia siebie i innych na poziomie emocji i uczuć. Sprzyja rozwijaniu aktywności intelektualnej, emocjonalnej i ruchowej.

Techniki dramowe:
- rozmowy, wywiady - stanowią najprostszą formę bycia w roli, angażują emocjonalnie i intelektualnie (np. Polowanie na tygryska - wejście w rolę cyfry);
- ćwiczenia pantomimiczne - są niewerbalną formą komunikowania się; rzeźba - uczeń przyjmuje określoną pozę zastygając w bezruchu;
- żywe obrazy - to obrazy stworzone przez ludzi, najważniejsze wydarzenie zostaje zatrzymane w bezruchu (stop klatka);
- sytuacje stymulowane - polegają na naśladowaniu rzeczywistości, np. zabawa w sklep, rozmowa telefoniczna.

METODA MYŚLĄCYCH KAPELUSZY DE BONO

Polega na twórczym rozwiązywaniu problemów. Kształci umiejętności porozumiewania się w różnych sytuacjach, prezentacji własnego stanowiska, uwzględniania poglądów innych ludzi.

Każdy kapelusz to określony sposób myślenia:
• kapelusz niebieski – koordynuje dyskusję, przyznaje głos mówcom, kontroluje, czy jakiś kolor nie jest preferowany w dyskusji, podsumowuje dyskusję,
• kapelusz czerwony – kieruje się emocjami i intuicją,
• kapelusz żółty – jest optymistą, wskazuje zalety i korzyści danego rozwiązania,
• kapelusz czarny – to pesymista, krytykuje, widzi ujemne strony proponowanych rozwiązań,
• kapelusz biały – opiera się na faktach i liczbach, jest obiektywny, używa rzeczowych argumentów, nie poddaje się emocjom,
• kapelusz zielony – to osoba myśląca twórczo i bardzo pomysłowa, autor oryginalnych rozwiązań.


Prowadzący dzieli grupę na 6 zespołów – każdy o innym kolorze i podaje problem do rozwiązania. W określonym czasie grupy przygotowują się do dyskusji, ustalając wspólne, zgodne ze swoim kolorem stanowisko. Po upływie ustalonego czasu na pracę w zespołach następuje dyskusja reprezentantów (kapeluszy) na forum. Dyskusję moderuje i podsumowuje niebieski kapelusz.

ODGRYWANIE RÓL

Odgrywanie ról jest charakterystyczne dla dziecięcych zabaw "na niby". Ponieważ dzieci są niezwykle bystrymi obserwatorami, są też po prostu mistrzami w wiernym naśladowaniu i udawaniu.

Odgrywanie ról spełnia co najmniej kilka ważnych zadań: - odgrywanie ról z własnego życia pozwala lepiej zrozumieć swoje zachowanie, intencje, priorytetowe wartości i nastawienia;
- odgrywanie ról innych - postaci rzeczywistych, historycznych, symbolicznych, wymyślonych... - pozwala z kolei lepiej poznać świat widziany i odczuwany z perspektywy kogoś drugiego. Szczególnie interesujące jest odgrywanie ról w konwencji "jak gdyby się było tym-a-tym, posiadało takie-a-takie cechy charakteru". Zabawę tę można wykorzystać do treningu zachowań asertywnych, doskonalenia efektywnej komunikacji.

PORTFOLIO

Jest techniką aktywizującą, która polega na wyszukiwaniu i gromadzeniu w teczce materiałów na wybrany temat. Dzięki konieczności ciągłego segregowania i wartościowania zebranych materiałów, uczniowie kształcą umiejętność porządkowania wiadomości. Ponadto uczą się korzystania z różnych źródeł informacji oraz efektywnej współpracy podczas wymieniania się materiałami.

METODA GIER DYDAKTYCZNYCH

Metoda oparta na grze, która jest zabawą prowadzoną według ściśle określonych reguł postępowania, prowadzących do konkurowania grających ze sobą, uczących się w ten sposób osób. Wśród gier dydaktycznych można wyróżnić: quizowo – turniejowe, planszowe, sytuacyjne, decyzyjne, inscenizacyjne (m.in. Gra w karty- uczniowie dobrani parami otrzymują karty na których są pytania i odpowiedzi np. w języku obcym. Pytania są w pełni sformułowane, natomiast odpowiedzi wymagają dopełnienia).

METODA PLAKATU

Polega na wizualnym opracowaniu problemu z wykorzystaniem: haseł, rysunków, symboli, schematów, fragmentów tekstu. Pomaga ona w uporządkowaniu zagadnień oraz zrozumienia związków między nimi. Plakaty mogą być wykonywane różnymi technikami plastycznymi.

KOSZ I WALIZKA

Symbolika jest wyrazista: kosz oznacza rzeczy zbędne lub niedoskonałe, walizka – to, co jest na tyle ważne i potrzebne, że zabieramy ze sobą. Uczniowie zapisują na kartkach jednego koloru to, co chcą zabrać np. z zajęć i przyklejają je do planszy z walizką. Na kartkach drugiego koloru pojawia się to, co zostawiają, bo uważają za niepotrzebne i przyklejają do planszy z koszem. Ta metodą można oceniać zagadnienia związane z omawianą lekturą (np. postępowanie postaci literackiej) lub też gromadzić materiał do recenzji książki, filmu itp.

WRZUĆ STRACH DO KAPELUSZA

Technika do zastosowania przy rozpoczynaniu pracy z nową grupą. Daje możliwość wypowiedzenia się członkom grupy na temat obaw. Integruje grupę, buduje wzajemne zaufanie oraz uczy akceptacji. Dziecko otrzymuje kartki papieru z rozpoczętym zdaniem, np.: W tej grupie boję się, że… i kończy zdanie. Kartkę wrzuca do kapelusza. Następnie ktoś losuje dowolną kartkę, odczytuje wszystkim jej treść i próbuje przekazać, co czuł autor, wskazując swoje obawy.

TECHNIKA SŁOWA SKOJARZENIA

Jej istotą jest zgromadzenie słów (wyrazów), które będą bazą do dalszej pracy ucznia, np. układania zdań w klasie II lub redagowania dłuższych wypowiedzi pisemnych w klasie III. Rozwija umiejętność dokonywania skojarzeń, układania zdań, opowiadań, wierszy itp. Uczeń na górze kartki zapisuje wyraz – skojarzenie np. ze słowem wakacje, następnie zagina tak, by wyraz był niewidoczny i podaje dalej zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Jeśli pracuje z tutorem, zapisuje skojarzenia na zmianę z nim. Na koniec zapoznaje się z otrzymanymi wyrazami i układa z nimi zdania (kl. II) lub dłuższą wypowiedź pisemną (kl. III).

TECHNIKA GWIAZDA PYTAŃ

Technika polega na planowaniu poprzez udzielanie odpowiedzi na pytania; rozwija umiejętność odpowiadania na pytania, planowania pracy. Zadanie polega na udzieleniu odpowiedzi na postawione pytania i zapisanie ich na otrzymanej planszy z ilustracją Gwiazdy pytań.

RYBI SZKIELET

Rybi szkielet służy zbieraniu danych. Można go stosować do ewaluacji, ale również do rozwiązywania problemów. Dzieci uzupełniają schemat. Rybi szkielet można zastąpić innymi formami plastycznymi, np. lato – słonecznikiem, zimę – choinką,, wiosnę – tulipanem, jesień – drzewem.

TRZY KRZESŁA

Technika polegająca na wcielaniu się w trzy role: marzyciela, realisty i krytyka. Trzy różne sposoby myślenia zakotwiczamy w trzech miejscach (np. krzesła):
Krzesło marzyciela:
stawianie rzeczy na głowie, fantazyjne pomysły, szalone związki Krzesło realisty: opracowanie szalonych pomysłów marzyciela, można czerpać z nich inspirację, należy wybrać najkrótszą i najefektywniejszą drogę
Krzesło krytyka: poddanie pomysłów bezlitosnej krytyce: czy pomysł da się wykorzystać, opłaca się, co jest zbędne, co trzeba wyrzucić

Literatura:
1. Bowhett Stephen, Wyobraź sobie, że..., WSiP, Warszawa 2002
2. Brudnik Edyta, Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie, Oficyna Wydawnicza Nauczycieli, Kielce 2003
3. Goźlińska Elżbieta, Jak skonstruować grę dydaktyczną, WSiP, Warszawa 2004
4. Krzyżewska Jadwiga, Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej, AU OMEGA, Suwałki 1998
5. Pankowska Krystyna, Edukacja przez dramę, WSiP, Warszawa 1995
6. Maria Alicja Szymańska, Drama w nauczaniu początkowym, Juka, Łódź 1996